Oświetlenie i Sterowanie

Lampy halogenowe są coraz częściej wykorzystywane w naszych domowych instalacjach oświetleniowych. Wprawdzie halogeny są droższe od zwykłych żarówek, ale są tańsze w eksploatacji i dzięki miniaturowym rozmiarom idealnie nadają się do podwieszanych sufitów występujących w naszych domach. Zapraszamy do zapoznania się z artykułem, w którym przeanalizujemy ich właściwości również pod kątem regulacji strumienia świetlnego.

Urozmaiceniem naszego oświetlenia domowego może być zastosowanie lamp halogenowych. Halogeny, w porównaniu do tradycyjnych żarówek, charakteryzują się światłem o wyższej temperaturze barwowej, pozwalają uzyskać wyższe poziomy natężenia oświetlenia i posiadają od 2 do 4 razy większą trwałość. Oczywiście nie zawsze białe i „skrzące” światło halogenowe może trafić w gusta domowych użytkowników – warto pamiętać że ciepłobiałe światło klasycznej żarówki stwarza bardziej spokojny i łagodny nastrój, który będzie bardziej odpowiedni dla ogólnego oświetlenia domowych pomieszczeń. Halogeny znakomicie sprawdzą się za to w pomieszczeniach o zimno-białym wystroju (np. łazienki, kuchnie), przy oświetleniu dekoracyjnym (doświetlenie obrazów, półek, itp.) lub przy oświetleniu miejscowym miejsc pracy (np. lampki nabiurkowe). Halogeny bardzo często zintegrowane są z optyką zapewniającą użytkownikowi wybór charakterystyki rozsyłu – od wąsko do szerokostrumieniowego, które ułatwia precyzyjne nakierowanie światła na oświetlane powierzchnie bez konieczności doboru optyk w oprawach oświetleniowych. Dodatkowo odbłyśniki pokrywane są powłoką dichroiczną odbijającą światło do przodu, a promieniowanie cieplne do tyłu lampy.

Dostępne na rynku źródła halogenowe można wstępnie podzielić na dwie grupy zależne od wartości napięcia zasilania – wysokonapięciowe zasilane napięciem 230V i niskonapięciowe zasilane przeważnie napięciem 12V. Niewymagające dodatkowych zasilaczy lampy halogenowe 230V nie zawsze jednak są najkorzystniejszym wyborem dla naszych domowych rozwiązań oświetleniowych, gdyż charakteryzują się niższą trwałością w porównaniu z halogenami zasilanymi napięciem 12V. Halogeny wysokonapięciowe dostępne są w wersjach będących zamiennikami dla zwykłych żarówek (dla oprawek E14 i E27), w wersjach przypominających niskonapięciowe halogeny dichroiczne lub dwutrzonkowe (stosowane najczęściej w oprawach projektorowych). Podczas montażu halogenów, które nie mają podwójnej bańki ochronnej, należy pamiętać o nie dotykaniu powłoki szklanej źródła. Sole pojawiające się na naszej skórze wchodzą w reakcje ze szkłem kwarcowym, co może spowodować pękanie szkła podczas osiągania wysokich temperatur w czasie pracy lampy.

Do ściemniania halogenów wysokonapięciowych możemy użyć dowolnych ściemniaczy tyrystorowych, które poprzez wycinanie elementów fazy zasilającej pozwolą zredukować strumień świetlny. Niestety ściemnianie tego typu źródeł obniża ich trwałość i powoduje szybsze zaciemnienie szkła bańki. Powiązane jest to z zanikaniem cyklu halogenkowego, który odpowiada za regenerację skrętki wolframowej. Współpraca halogenów ze ściemniaczami jest więc pewnego rodzaju kompromisem - dodajemy komfort użytkowania i dodatkową energooszczędność do układu kosztem trwałości źródła.

Również halogeny niskonapięciowe dostępne są w kilku wersjach różniących się typem zastosowanych odbłyśników lub rodzajem bańki szklanej.

Halogeny niskonapięciowe wymagają do zasilania transformatorów obniżających napięcie w wersji elektromagnetycznej (np. transformatory toroidalne) lub elektronicznej. Transformatory elektroniczne są obecnie około 2 razy droższe od toroidalnych, jednak ze względu na swoje zalety powinny być naszym podstawowym wyborem dla nowo budowanych instalacji oświetleniowych.

Ze względu na niższą cenę elektromagnetyczne transformatory możemy spotkać w większości oferowanych na naszym rynku oprawach domowych dla halogenów. Niestety w porównaniu ze swoimi elektronicznymi odpowiednikami charakteryzują się głośniejszą pracą (szczególnie przy współpracy ze ściemniaczami tyrystorowymi), znacznie większym ciężarem i brakiem zintegrowanych zabezpieczeń (przed zwarciem i przeciążeniem) lub układów „płynnego” startu. Ze względu na mniejsze wymiary transformatorów elektronicznych nie ma jednak z reguły problemów z wymianą transformatora elektromagnetycznego na elektroniczny, w przypadku gdy np. uciążliwe „buczenie” staje się zbyt dokuczliwe. Podczas zamiany transformatorów należy pamiętać o przestrzeganiu zaleceń producentów zarówno w zakresie maksymalnej jak i minimalnej mocy przyłączanych halogenów. Na ilustracji poniżej przedstawiono przerobiony moduł zasilający IKEA Norrsken (dla projektorów szynowych) z transformatora toroidalnego na elektroniczny.

W zależności od rodzaju transformatora zasilającego należy odpowiednio dobrać również układ współpracującego ściemniacza. Niestety transformatory elektroniczne nie będą prawidłowo współpracować z ściemniaczami przeznaczonymi dla układów elektromagnetycznych. Podobne rozróżnienie należy stosować dla układów tzw. dimmerów 1-10V, które stosujemy przy współpracy ze sterownikami oświetleniowymi umożliwiającymi sterowanie oświetleniem na podstawie wskazań czujników ruchu, odbiorników podczerwieni, itp. (np. system Trios). Wyjście regulacyjne 1-10V ze sterownika nie można przyłączać bezpośrednio do źródeł halogenowych – jego obciążalność jest znacząca zbyt mała i konieczne jest zastosowanie połączenia poprzez dimmer (na ilustracji poniżej przedstawiono przykładowe rozwiązanie sterowania jednostką 1-10V poprzez układ z transformatorami elektronicznymi i dimmerem 1-10V).

Zamiast dimmerów 1-10V możliwe jest również zastosowanie transformatorów elektronicznych z interfejsem 1-10V (np. firmy Berker - Tronic 1-10V). Informacje na temat przedstawianych urządzeń można znaleźć w naszym katalogu produktów.