Oświetlenie i Sterowanie

System Actilume jest najnowszym rozwiązaniem firmy Philips, przy którym oświetlenie posiada wszystkie zalety „inteligentnego” sterowania w połączeniu z niezwykle prostą instalacją i konfiguracją. Postaramy się przybliżyć najczęściej spotykane aplikacje, w których oświetlenie wzbogaci się o nowe cechy poprzez zastosowanie opraw oświetleniowych zintegrowanych ze sterownikami Actilume.

W zależności od rodzaju aplikacji oświetleniowej systemy sterowania muszą charakteryzować się odpowiednim schematem działania, który zapewni użytkownikom wymagany komfort obsługi przy maksymalnie dużym poziomie energooszczędności. Dla projektant systemu oświetlenia, który nie posiada doświadczenia doboru systemów sterujących, zależności pomiędzy czujnikami ruchu, światła i włącznikami manualnymi nie zawsze mogą być proste do szczegółowego określenia. Jednym z najczęstszych błędów jest przypisywanie głównej roli w schemacie działania czujnikom ruchu, które ustawiane są na załączanie oświetlenia w przypadku pojawienia się sygnału obecności. Tymczasem tego typu rozwiązanie nie zawsze będzie wskazane - szczególnym przykładem może być sala konferencyjna, gdzie automatyczne załączanie opraw wręcz uniemożliwiłoby przeprowadzanie np. prezentacji multimedialnych, które wymagają wyłączonego lub przyciemnionego oświetlenia. Zastosowanie systemu Actilume nie wymaga od projektantów i instalatorów doboru zależności pomiędzy czujnikami i elementami wykonawczymi – potrzebne jest wyłącznie określenie funkcji pełnionej przez pomieszczenie. Fabrycznie zaprogramowane scenariusze oświetleniowe powinny spełnić większość wymagań użytkowników systemu, gdyż są wynikiem wieloletnich obserwacji i opinii, które uzyskiwane były przez producenta podczas instalacji poprzednich systemów sterowania. Opis systemu Actilume, oraz metody wyboru scenariuszy oświetleniowych można znaleźć w artykule „Actilume - oświetlenie sterowane zintegrowane z oprawą”.

Sterowniki Actilume posiadają kilka możliwości ustawień dla pomieszczeń biurowych. Prawidłowy dobór scenariusza wymaga określenia typu pomieszczenia (biura indywidualne lub otwarta przestrzeń biurowa) oraz sposobu wykonania projektu oświetleniowego (oświetlenie równomierne lub podzielone na oświetlenie stanowiska pracy i otoczenia). Dla klasycznego biura zamkniętego (Actilume - scenariusz 1) zastosowane są następujące zasady współdziałania czujników i opraw oświetleniowych:

• Oprawy załączane i wyłączane są na podstawie wskazań czujników ruchu

• W przypadku występowania dużej ilości światła naturalnego sterownik obniża ilość światła emitowanego przez oprawy oświetleniowe

• Czujniki ruchu nie załączają oświetlenia przy wysokim poziomie światła naturalnego, załączenie opraw następuje dopiero przy pogorszeniu się warunków oświetlenia

• Pomiędzy oprawami strony okiennej i korytarzowej występuje 30% różnicy w emitowanej ilości światła podczas aktywnej regulacji w zależności od światła naturalnego

• Wyłączenie oświetlenia następuje po upływie 15 minut od ostatniego sygnału obecności

Dla otwartej przestrzeni biurowej (Acrilume – scenariusz 2) powyższy scenariusz musi być zmodyfikowany o funkcję utrzymywania poziomu oświetlenia otoczenia dla kolejnych (aktywnych) stanowisk pracy. W przypadku zaniku sygnału obecności sterownik, po upływie 15 minut, redukuje poziom oświetlenia do 20%. Całkowite wyłączenie opraw następuje dopiero po upływie 120 minut.

Specyficznym przykładem oświetlenia dla biura zamkniętego może być sala lekcyjna (Actilume – scenariusz 3), dla której oprawy załączane są wyłącznie na podstawie manualnego włącznika (czujnik ruchu aktywuje tylko wyłączenie oświetlenia). Na poniższej ilustracji przedstawiono schemat połączeń dla tego typu aplikacji (literą "M" oznaczona została oprawa wyposażona w sterownik i czujniki Actilume, literą "S" oprawy DALI bez dodatkowego wyposażenia sterowniczego)

Jedyną różnicą pomiędzy połączeniami elektrycznymi dla biura i sali lekcyjnej jest konieczność zastosowania dodatkowego czujnika ruchu (współpracującego z magistralą DALI), który pozwala uniknąć stref „martwych” w przypadku obsługiwania przez system większych powierzchni oświetleniowych. Wyjście DALI 1 (strefa okienna) powinno obsługiwać wyłącznie jeden rząd opraw zainstalowanych w pobliżu okien. Jeżeli pomieszczenie wymaga zastosowania 3 rzędów opraw, to zarówno rząd środkowy, jak i rząd zainstalowany po stronie korytarza musi być przyłączony do wyjścia DALI 2 (strefa korytarza). Poniżej przedstawiono schemat połączeń dla tego typu rozwiązań.

Wprowadzenie nowej normy oświetleniowej EN 12464 (PN-EN 12464-1:2003 Technika świetlna. Oświetlenie miejsc pracy. Część 1: Miejsca pracy wewnątrz pomieszczeń - norma ta zastąpiła normę PN-84/E-02033 Oświetlenie wnętrz światłem elektrycznym) wprowadziło odmienne od dotychczasowych zasady projektowania oświetlenia. Wymagane poziomy natężeń określone są oddzielnie dla stanowisk pracy i ich otoczenia. Pomieszczenia zaprojektowane zgodnie z takimi wytycznymi posiadają więc już nie tylko podstawowe oświetlenie ogólne (za pomocą którego równomiernie oświetlamy pomieszczenie), ale wydzielone sekcje oświetlenia płaszczyzny pracy i jej otoczenia. Dla tego typu aplikacji również system sterowania powinien charakteryzować się odmiennymi właściwościami. Sterowniki Actilume, które posiadają 2 wyjścia cyfrowe DALI (dotychczas używane do wydzielenia strefy okiennej i korytarzowej), pozwalają na odróżnienie obwodu oświetlenia stanowiska pracy i jego otoczenia. Na ilustracji poniżej przedstawiono schemat połączeń dla tego typu aplikacji (Actilume – scenariusz 5).

Dla biur w standardzie EN 12464 załączanie opraw oświetleniowych na podstawie wskazań czujnika światła nie obejmuje opraw oświetlających otoczenie stanowiska pracy (wyjście DALI 2). Na ilustracji poniżej przedstawiono schemat połączeń dla otwartej powierzchni biurowej (Actilume – scenariusz 4) oświetlonej zgodnie z EN 12464.

Zasada działania dla powierzchni otwartej i zamkniętej uwzględnia korektę czasową dla czujnika ruchu – po 15 minutach system wyłącza oświetlenie stanowiska pracy, po 120 minutach całość oświetlenia. Również oświetlenie korytarza (Actilume – scenariusz 6) posiada stopniowanie poziomów oświetlenia dla nieaktywnego czujnika ruchu – po 15 minutach następuje ściemnienie opraw do poziomu 20%, a po 60 minutach jego całkowite wyłączenie. Schemat połączeń dla korytarza przedstawia ilustracja poniżej.

Oświetlenie sali konferencyjnej (Actilume – scenariusz 8) pozwalają na współpracę systemu z pilotem IRT 8030 (patrz "Pilot IRT8030 dla sterowników Trios"), dzięki któremu możliwe jest wywoływanie scen oświetleniowych przydatnych podczas prezentacji multimedialnych, prac grup dyskusyjnych, itp.