Oświetlenie i Sterowanie

Jedną z najczęściej spotykanych aplikacji oświetleniowych, która wykorzystuje proste sterowanie oświetleniem, jest toaleta. Często zdarza nam się zapominać o wyłączaniu światła w tym miejscu, dlatego też zastosowanie czujnika ruchu może przynieść spore oszczędności energii. Niestety większość takich aplikacji wykonana jest w niewłaściwy sposób i przynosi użytkownikom sporo kłopotów podczas eksploatacji. Zastanówmy się jak wykonać prawidłową instalację oświetleniową w toalecie, która będzie sterowana czujnikiem ruchu.

Wydaje się, że nie ma nic łatwiejszego niż instalacja oświetleniowa w toalecie, przecież to tylko kilka opraw i jeden czujnik ruchu. Niestety jest to jednak aplikacja, przy której projektanci popełniają najwięcej błędów, które później stają się uciążliwe dla jej użytkowników. Najczęściej spotykane błędy możemy podzielić na trzy kategorie:

• stosowanie niewłaściwych czujników ruchu

• błędna lokalizacja czujnika ruchu

• stosowanie czujników ruchu nie posiadających zwłoki czasowej

Jak to zwykle bywa, najczęściej stosowanym czujnikami ruchu są czujniki, które możemy kupić za najmniejsze pieniądze. Są one łatwo dostępne w supermarketach budowlanych i nie trzeba na nie składać specjalnych zamówień w hurtowniach elektrycznych. Wydawałoby się, że są idealnym rozwiązaniem dla naszej prostej aplikacji, która pozwoli automatycznie włączać i wyłączać oświetlenie w toalecie. Niestety ich właściwości techniczne całkowicie nie są dopasowane nawet do takiej prostej aplikacji. Z reguły są to czujniki ruchu do montażu na ścianie, które posiadają wąską charakterystykę detekcji ruchu, która może sprawdzić się przy montażu np. projektorów halogenowych na elewacji budynku, lub dla prostych instalacji alarmowych. W przypadku wnętrzowych aplikacji oświetleniowych wymagamy jednak zupełnie innych właściwości. Tutaj nie jest istotna tylko jednorazowa detekcja ruchu, gdyż zmuszeni jesteśmy w sposób ciągły monitorować pomieszczenie i nie dopuszczać do powstawania stref „martwych”. Wąskie charakterystyki detekcji ruchu dla aplikacji wnętrzowych sprawdzają się właściwie tylko w przypadku korytarzy, dla pozostałych pomieszczeń potrzebujemy czujników ruchu, które będą montowane w suficie i będą posiadały dookólną charakterystykę detekcji. Czujniki takie muszą również posiadać regulowaną zwłokę czasową, podczas której (pomimo braku detekcji ruchu) będzie podtrzymywane zasilanie dla opraw oświetleniowych. Uchroni nas to przed niespodziewanym wyłączeniem oświetlenia przy krótkim „bezruchu” użytkownika pomieszczenia. W przypadku toalety czujnik ruchu powinien posiadać możliwość ustawienia zwłoki czasowej na poziomie min. 10 minut. Kolejnym często spotykanym błędem jest lokalizacja czujnika ruchu, który powinien przede wszystkim obejmować swoją detekcją wejście do toalety. Użytkownik, który po otwarciu drzwi nie zaobserwuje załączonego oświetlenia, wycofa się odruchowo do wejścia poszukując tradycyjnego włącznika. W przypadku domowych aplikacji możemy przyzwyczaić mieszkańców do naszego „zautomatyzowanego” oświetlenia – w przypadku toalet ogólnodostępnych może to być bardziej kłopotliwe, gdyż personel będzie zmuszony dużej ilości osób tłumaczyć zasady włączania oświetlenia w toalecie.

Przyjrzyjmy się teraz przykładowej toalecie wyposażonej w czujnik LRM 1050 produkcji Philips. Czujnik jest przystosowany do montażu nasufitowego (sufity podwieszane) i posiada dookólną charakterystykę detekcji ruchu.

Montaż czujnika nie powinien przysporzyć kłopotów – wykonujemy otwór w suficie podwieszonym, ustawiamy odpowiednio włączniki funkcyjne, przyłączamy zasilanie i oprawy oświetleniowe.

Oczywiście lokalizacja czujnika nie powinna być oddalona od drzwi wejściowych więcej niż 1,5m.

Maksymalne obciążenie przyłączane do czujnika nie powinno przekroczyć 2300 VA (10A rms).

Czujnik posiada zintegrowany panal mikro-przełączników. Zgodnie z założeniami przedstawionymi na wstępie, powinniśmy ustawić zwłokę czasową na poziomie 10 minut (włączniki: 1-wył. 2-zał. 3-wył.).

Pozostałe 3 przełączniki pomogą nam ustalić tryb pracy czujnika w zależności od poziomu natężenia oświetlenia. Funkcja jest przydatna dla toalet, które posiadają dostęp do oświetlenia naturalnego podczas dnia (niezaciemnione okna) i nie będzie w tym okresie konieczne automatyczne załączanie oświetlenia sztucznego. W takim przypadku możemy uaktywnić tryb pomiaru natężenia oświetlenia, podczas którego, po przekroczeniu wartości referencyjnej natężenia oświetlenia, oprawy nie będą załączane na podstawie wskazań czujnika ruchu. Dodatkowo istnieje możliwość ustawienia trybu pracy, który będzie występował w przypadku powrotu napięcia zasilającego (np. po awarii zasilania).

Poziom referencyjny natężenia oświetlenia możemy zmieniać za pomocą miniaturowego potencjometru. Jego przekręcenie w kierunku „-” lub „+” odpowiednio zmniejsza lub zwiększa próg, przy którym czujnik będzie aktywny. Krótkie przyciśnięcie potencjometru spowoduje, że zostanie zapamiętany aktualny poziom oświetlenia jako poziom referencyjny.

W ten sposób zrealizowany system sterowania oświetleniem w toalecie powinien przynieść nam oszczędność energii bez pogarszania komfortu jej użytkowania.